یکی از ابزار های بسیار مهم که خودش می تونه به تنهایی یک موضوع برای تحقیقات باشه . برا اینکه بخوایم تغییر بدیم احتیاج داریم تا وضعیت کنونی را ارزیابی کنیم . در این راستا ابزاری به عنوان نقشه جریان ارزش مطرح می شود . برا یتبیین مفهوم ان باید ابتدا چند اصطلاح را توضیح داد :

ارزش (VALUE) :

ارزش ذاتی یک محصول ، براساس قضاوت مشتری که در قیمت فروش و تقاضای بازار آن باز می تابد .

ارزش هر محصول توسط تولید کننده و از طریق انجام مجموعه ای از فعالیت ها افریده می شود .

انواع فعالیت ها از لحاظ ارزش :

فعاليت‌های یک موسسه مي‌توانند در 3 نوع زير تقسيم شوند

فعاليت‌هاي مطلوب:

فعاليتهايي كه مواد را به محصولي كه واقعاً مورد نياز مشتري است تبديل مي‌نمايند.

فعاليتهاي نامطلوب:

فعاليتهاي هستند كه در راستاي توليد محصول مورد نياز مشتري و ایجاد ویژگی های مطلوب لازم نمي‌باشند. هر فعاليتي از اين نوع مي‌تواند به عنوان اتلاف شناخته شود. به عبارت ديگر هر فعاليتي كه منجر به اتلاف هزينه، زمان، تلاش مي‌شود نامطلوب است. به عنوان مثال بعضي انتقالهای مواد اتلاف به حساب مي‌آيند. همچنين آزمايش توليدات زمانی که می توانیم با بهبود فرايند توليد  از خطاها جلوگيري و آنها را حذف نمود، نيز اتلاف به حساب آورده مي‌شوند.  به عبارت ديگر، اتلاف، هر توليد يا فعاليتي است كه مشتري تمايلي به پرداخت هزينه براي آن ندارد.

فعاليت‌هاي نامطلوب ضروري:

فعاليتهايي كه منجر به افزايش مطلوبیت نزد مشتري نمي‌شوند اما براي توليد ضروري هستند. اين نوع فعالیت ها ، ممكن است در بلند مدت حذف شوند اما در كوتاه مدت حذف آنها داراي ريسك و نقص آفرين است. به عنوان مثال، ميزان بالاي موجودي ممكن است زماني به عنوان ذخيره محافظ

 (Safety Stock)لازم باشد اما با رسيدن توليد به ثبات و كاهش نوسانات آن، كاستن تدريجي از ميزان موجودي ریسک چندانی ندارد .

تحقيقات در Lean Enterprise Research Centre در انگليس نشان مي‌دهد كه در كمپاني‌هاي توليدي نسبت اين فعاليتها به صورت زير است:

فعاليتهاي مطلوب 5%، فعاليتهاي نامطلوب 60% و فعاليتهاي نامطلوب ضروري 35% كل فعاليتي مي‌باشند. اين تحقيق نشان مي‌دهد كه 60% از فعاليتها در كمپاني به طور بالقوه مي‌توانند حذف شوند.

جریان ارزش (VALUE STREAM) :

همه فعالیت ها اعم از مطلوب یا نامطلوب که لازم هستند تا یک محصول از مرحله ایده به مرحله ورود به بازار و از مرحله سفارش به مرحله تحویل برسد . جریان ارزش ، شامل کلیه عملیات مربوز به پردازش محصول در مسیری است که به مشتری ختم می شود .

نقشه برداری جریان ارزش (VALUE STREAM MAPPING) :

نمودار ساده ای از کلیه مراحل موجود در حرکت مواد و اطلاعات که برای رساندن یک محصول به دست مشتری از مرحله دریافت سفارش تا تحویل آن لازم هستند . می توان برای افزایش اگاهی از فرصت های بهبود ، نقشه های جریان ارزش را در زمان های مختلف رسم کرد . یک نقشه وضع موجود مسیر محصول را از دریافت سفارش تا ارسال محصول نشان می دهد . هدف از ترسیم نقشه وضع موجود ، مشخص کردن شرایط موجود (شناسایی اتلاف ها و منابع آن ها-انواع اتلاف ها در قسمت های بعدی شرح داده می شود- ) است .

یک نقشه وضع اینده ، ابزاری است برای ترسیم فرصت های بهبودی که در نقش وضع موجود شناسایی شده است و هدف از ان رسیدن به سطح بالاتری از عملکرد در اینده ای معین است